Funkcjonalność postrzegania i pojmowania świata różnych typów

Jeśli chodzi o funkcjonalne przeznaczenie światopoglądu[1], najbardziej znacząca funkcja polega na tym, że postrzeganie świata jest środkiem

modelowania biegu wydarzeń życiowych w mnogości wariantów w tempie poprzedzającym rzeczywisty bieg wydarzeń,

co umożliwia nam zawczasu rozpoznać niedopuszczalne warianty możliwej przyszłości, wybrać akceptowalne i opracować najlepszą – w pewnym sensie – linię postępowania w Życiu.

c581ac583cuchprzyczynowo-skutkowyBieg wydarzeń w Życiu to łańcuch przyczyn i skutków (łańcuch przyczynowo-skutkowy), tworzący sieci w wyniku tego, iż większość przyczyn prowadzi do rozlicznych skutków, a większość możliwości staje się rzeczywistymi wydarzeniami pod wpływem wielu przyczyn.

Kwestia rozróżniania i rozgraniczania rozmaitych wydarzeń przez podmiot to osobny temat, który rozpatrzymy później. Niemniej poruszając problematykę funkcjonalnej efektywności postrzegania świata różnych typów, nie wdając się w szczegóły, należy przyznać, że każda jednostka jest małą cząsteczką nieskończonego Życia, w dodatku ograniczoną zarówno długością swojego istnienia, jak też informacyjną pojemnością struktur własnego organizmu.

Zgodnie z tą okolicznością dyskretny charakter postrzegania świata, przy ograniczonym zestawie wchodzących w jego skład modułów obrazowo-muzycznych, jest środkiem umożliwiającym jednostce (o ograniczonych możliwościach) odzwierciedlanie nieskończoności Życia. Rzecz jasna, w odpowiedniej „rozdzielczości” czyli stopniu detalizowania okolicznych zjawisk.

Poza tym samo Życie to nieskończony łańcuch związków przyczynowo-skutkowych poszczególnych wydarzeń.

Co do strukturalnej klasyfikacji postrzegania i pojmowania świata, należy ją prowadzić na podstawie ich wewnętrznego charakteru organizacji modułów informacyjnych, a nie na podstawie ich zawartości, która przejawia się w różnorodności kulturowej społeczeństw przebywających na różnych stadiach rozwoju historycznego oraz w specyficzności profesjonalizmu i osobliwości biografii jednostek.

Wyobraźmy sobie postrzeganie świata, w którym nie ma czasowo trwałych więzi między jego składnikami, uwarunkowanych samymi komponentami postrzegania świata. Istniejące związki posiadają czasowo ograniczony charakter, znikają i powstają pod wpływem zmian nastroju osoby i aktywności różnych procesów w jej psychice, jak również pod wpływem napływających weń strumieni informacji, np. ze strony „przypadkowo napotkanych” osób. Innymi słowy postrzeganie świata ma postać różnego rodzaju pojedynczych elementów, które w większości nie są ze sobą powiązane. Szukając metafory cechującej taki typ postrzegania świata, można natknąć się na kalejdoskop.

Alternatywą kalejdoskopowego postrzegania świata jest mozaikowe postrzeganie świata. W nim istnieją czasowo trwałe związki między jego składnikami. Zmiany w mozaikowym postrzeganiu świata zachodzą wskutek działalności zmysłowo-myślowej jednostki i mają postać poszerzania zestawu tematycznego mozaiki oraz zamiany jednych fragmentów na drugie (bardziej szczegółowe lub alternatywne – w przypadku tematycznie jednorodnych części), jak również korekcji systemu wzajemnych powiązań komponentów mozaiki.

Wymienione typy postrzegania świata tworzą dwa skrajne przypadki. W czystej postaci w psychice raczej nie występują same „kalejdoskopy” lub same „mozaiki”. Rzeczywiste postrzeganie świata jednych ludzi jest bardziej kalejdoskopowe, drugich bardziej mozaikowe. Jednocześnie w kalejdoskopie mogą znajdywać się jakieś mozaiki pojedynczego charakteru (np. uwarunkowane działalnością zawodową), zaś ogólnie mozaikowy obraz Życia w psychice ludzi może zawierać pewne pojedyncze kalejdoskopowe fragmenty, których składniki również mogą zawierać jeszcze jakieś inne pojedyncze mozaiki.

Także należy sobie zdawać sprawę, że rzeczywiste kalejdoskopy i mozaiki, do których porównujemy typy postrzegania świata, posiadają tak naprawdę charakter dwuwymiarowy (tj. mieszczą się na płaszczyźnie lub powierzchni krzywoliniowej), zaś rzeczywiste postrzeganie świata jest wielowymiarowe. Danych terminów używamy tylko jako metafor-analogii w celu lepszego zrozumienia charakteru wzajemnych powiązań między składnikami postrzegania świata (a także pojmowania świata).

213f70a5f73b07c7b45e3aec0a1d3f16Oprócz tego mozaikowe postrzeganie świata różnych ludzi może należeć do jednego z dwóch podtypów. Każdy z podtypów mozaikowego postrzegania świata cechuje określona orientacja przyrostu ogólnej liczby swoich składników w procesie detalizowania oraz uporządkowanie rozwoju struktury mozaiki. Istnieją dwa wzajemnie wykluczające się warianty mozaiki postrzegania świata, będącej składnikiem systemu światopoglądowego jednostki.

Mozaikowe postrzeganie świata może rozwijać się w kierunku:

  • od ogółu do szczegółu”;
  • albo „od szczegółu do ogółu”.

O osobliwościach zawartości każdego z typów mozaik będzie mowa później, wtedy też zostaną odpowiednio nazwane.

Składnikami postrzegania świata jednostki jako systemu, zawierającego pewien zbiór elementów, mogą być mozaiki obu typów jednocześnie, z tym że mozaiki jako składniki systemu światopoglądowego jednostki mogą częściowo się przenikać co do zawartości, a częściowo mogą być odmienne, tj. zawierać wzajemnie sprzeczne aspekty postrzegania Życia przez indywiduum. Możliwe są też konflikty różnych światopoglądów-komponentów w przedziale jednego systemu światopoglądowego w psychice jednostki.

Krótko mówiąc:

Postrzeganie świata jednostki może być z większej części kalejdoskopowe lub z większej części mozaikowe, a mozaiki w składzie systemu światopoglądowego osoby mogą należeć do jednego z dwóch podtypów, cechujących się orientacją ich narastania: albo od „ogółu do szczegółu”, albo „od szczegółu do ogółu”.

Warto zwrócić uwagę na to, iż proces myślenia na podstawie obu typów mozaik może przebiegać w obu kierunkach: i „od ogółu do szczegółu”, i „od szczegółu do ogółu”, jednak w kształtowaniu mozaik zawsze przeważa jeden kierunek, w którym zmiana orientacji na przeciwną może być tylko krótkotrwałym epizodem, uwarunkowanym koniecznością wprowadzenia konkretnych sprecyzowań w budowie mozaiki i usunięcia z niej błędów[2].

Ponieważ postrzeganie świata tworzy kompleks pojęć i ich wzajemnych powiązań w psychice jednostki, zaś każde pojęcie to jedność obrazowo-muzycznych przedstawień i konstrukcji językowych na podstawie określonej korelacji obrazowo-muzycznych przedstawień z konstrukcjami językowymi w psychice jednostki, to wszystkie wcześniejsze wypowiedzi o klasyfikacji postrzegania świata można odnieść również do klasyfikacji pojmowania świata.

MiroponimanieOdrębność wyróżniająca strukturę pojmowania świata od struktury postrzegania świata tkwi w tym, iż postrzeganie świata jest podstawą pojmowania świata i jednocześnie jego częścią składową, wskutek czego związki pomiędzy składnikami pojmowania świata mają charakter dwupoziomowy: w pojmowaniu świata na poziomie postrzegania świata (tj. w zbiorze obrazowo-muzycznych przedstawień) istnieje jeden system powiązań, zaś na poziomie konstrukcji językowych drugi system związków, uwarunkowany zasobem słownictwa, morfologią, gramatyką i fonetyką języka, który uzupełnia system powiązań poziomu postrzegania świata. Na dodatek poziom językowy powiązań w pojmowaniu świata jest w stanie zostać podstawą do ustanowienia początkowo brakujących powiązań na poziomie postrzegania świata, jak również do korekcji błędów w postrzeganiu świata.

Poza tym jedna z funkcji języka w kulturze społeczeństwa polega na tym, iż może on służyć jako środek wykrywania błędów zarówno we własnym indywidualnym postrzeganiu i pojmowaniu świata, jak też w postrzeganiu i pojmowaniu świata innych ludzi; będąc także środkiem rozwinięcia postrzegania i pojmowania świata w aspekcie poszerzenia ich tematyki i detalizowania. Lecz język może pełnić taką funkcję tylko w komunikacji międzyludzkiej – albo bezpośredniej, albo za pośrednictwem tekstów. Człowiek jest tworem społecznym (zwierzęciem politycznym – według Arystotelesa) i ludzie rozwijają się i doskonalą poprzez wzajemną komunikację, zaś jednym ze środków zapewnienia tego zjawiska jest język, rozumiany jako obiektywne narzędzie (kod komunikacyjny) oraz jako kultura posługiwania się językiem.

Powiązania między składnikami postrzegania świata a komponentami języków, tworzące pojmowanie świata, mają wielokrotny charakter wskutek tego, iż mnóstwo słów w języku posiada kilka znaczeń, poza tym znajdując się w konkretnym kontekście, słowa i inne konstrukcje językowe mogą przekazywać kontekstowo odmienny sens, który może przeczyć jego znaczeniu słownikowemu lub przeczyć wszystkim jego znaczeniom. To samo dotyczy również powiązań różnego rodzaju matematycznych i innych abstrakcji z komponentami postrzegania świata.

1200px-rubik27s_cube.svg_Dobrą analogią do opisu charakteru korelacji postrzegania i pojmowania świata jest kostka Rubika. Jedna ściana kostki Rubika może przedstawiać postrzeganie świata, a przeciwległa ściana język. Prostopadłe do nich krawędzie można porównać do związków komponentów postrzegania świata z konstrukcjami językowymi. Cała zaś kostka w takiej ilustracji będzie analogiem pojmowania świata. Oczywiste jest, że należy prawidłowo ułożyć zarówno „bok-postrzeganie świata”, jak i „bok-język” oraz prawidłowo ułożyć krawędzie-związki składników postrzegania świata z konstrukcjami językowymi. Tylko w tym przypadku „kostka-pojmowanie świata” będzie prawidłowo ułożona i na podstawie prawidłowo ułożonego postrzegania i pojmowania świata można będzie pomyślnie rozwiązywać problemy życiowe.

Wskutek specyfiki słownictwa, morfologii, gramatyki i fonetyki różnych języków jednakowego postrzegania świata nie można identycznie wyrazić w różnych językach.

W stosunku do kultury ludzkości oznacza to, że:

  • obiektywnie istnieje możliwość zbudowania pewnego idealnego z punktu widzenia funkcjonalności postrzegania świata;
  • temu najlepszemu z punktu widzenia funkcjonalności postrzeganiu świata powinien odpowiadać pewien język, w którym najlepsze postrzeganie świata, z punktu widzenia funkcjonalności, wyrażałoby się najpełniej i najbardziej adekwatnie.

Czas odpowiedzieć na pytanie o preferencję konkretnego wariantu postrzegania i pojmowania świata co do jego skuteczności w praktyce życiowej.

Wskutek tego, iż w kalejdoskopowym postrzeganiu świata brak trwałych związków między składnikami postrzegania świata, uwarunkowanych samymi składnikami, zaś związki tymczasowe są nietrwałe, uwarunkowane nastrojem jednostki i strumieniem jej uczuć, to kalejdoskopowe postrzeganie świata jest złym modelem dla Życia, niezdolnym do adekwatnego odzwierciedlenia i modelowania nurtu rzeczywistych związków przyczynowo-skutkowych wydarzeń w Życiu. Z tego powodu nosiciele kalejdoskopowego postrzegania świata są skazani na wielokrotne i częste błędy, stając się faktycznie w swoim Życiu zakładnikami okoliczności, od których okazują się być zależni, w odróżnieniu od osób opierających się w swoim postępowaniu na postrzeganiu świata, które bardziej adekwatnie odzwierciedla związki przyczynowo-skutkowe wydarzeń w Życiu. Właściwie nieadekwatność Życiu postrzegania i pojmowania świata jednych stwarza podstawę do tego, by nad nimi dominowali inni, m. in. nadużywając własnych zdolności i możliwości wynikających z pozycji społecznej.

dva_tipa_mirovozzreniya1Różnica między ludźmi o różnych typach postrzegania i pojmowania świata zawsze była społecznie odczuwana i znalazła swoje odbicie w kulturze. Na przykład kalejdoskopowy typ postrzegania świata od dawna trafnie cechuje ukraińskie powiedzenie „W ogrodzie bez, a w Kijowie wujek”.

Mozaikowe postrzeganie świata, w którym związki między jego składnikami są trwałe i uwarunkowane samymi składnikami, wydaje się być bardziej efektywnym modelem Życia. Jednak jak już zauważyliśmy wcześniej, mozaikowe postrzeganie świata może należeć do jednego z dwóch podstawowych podtypów, z których każdy cechuje orientacja rozwoju mozaiki (albo „od ogółu do szczegółu”, albo „od szczegółu do ogółu”), albo może być kombinacją kilku mozaik należących do różnych typów.

Dlatego powstaje pytanie:

Który z dwóch podtypów mozaikowego postrzegania świata jest bardziej efektywny w charakterze subiektywnego modelu Życia?

Mimo iż wiadomo, że „analogia to nie dowód”, to analogiczność różnych zjawisk w niektórych aspektach, w których przejawia się pewna spójność praw Natury, w wielu przypadkach bywa potwierdzana przez zasadę „praktyka kryterium prawdy”. Poza tym tego typu analogie umożliwiają w sposób widoczny lub spekulatywny przedstawić te zjawiska, które nie zawsze można dostrzec bezpośrednio. Owa właściwość analogii umożliwia sformowanie przedstawień obrazowych również o wielu abstrakcjach, jak też o zjawiskach niedostępnych bezpośredniej percepcji.

Mając to na uwadze, różnicę w skuteczności obu wymienionych podtypów mozaikowego postrzegania świata wytłumaczymy na przykładzie analogii.

mock-iedWyobraźmy sobie, że w naszym posiadaniu znalazł się pewien agregat i chcemy się dowiedzieć, jak jest zbudowany, pojąć jego przeznaczenie oraz zasady jego działania. Ludzie wyposażeni w jakiś introskop[3], płaskie klucze, śrubokręty, lutownicę oraz inne narzędzia, jak pokazuje sama historia, bywają w stanie zorientować się i zrozumieć przeznaczenie i zasady pracy nawet wojskowych materiałów wybuchowych, których budowa miała sprostać wymogom nieodtwarzalności i celowo wprowadzać w błąd niepożądanych badaczy, w ręce których „niechcący” trafiły.

97710A teraz sobie wyobraźmy, że ten sam agregat dotarł do nas w postaci „konstruktora (układanki) bez instrukcji montażu i regulacji”, tj. w postaci zestawu części. Nawet jeśli do jego budowy będą niezbędne tylko płaskie klucze i śrubokręty, będzie można obejść się bez spawania i sklejania z zastosowaniem specjalnych technologii, to im więcej części będzie zawierać konstrukcja tego agregatu, tym większe szanse na to, że nie uda nam się go prawidłowo złożyć przy pierwszej próbie i nie zdołamy go wyregulować tak, by poprawnie zadziałał.

Powszechnie znana anegdota o polarniku, który rozbierał swoją strzelbę w celu jej przeczyszczenia, a ktoś z przyjaciół podrzucił mu do stosu części zbędną śrubkę, po czym polarnik o mało nie zwariował, próbując wielokrotnie rozebrać i złożyć broń, starając się znaleźć w jej budowie miejsce dla tej domniemanie wyjętej śrubki, dotyczy właśnie tego, mimo iż polarnik wiedział, że składa właśnie strzelbę, której konstrukcję dobrze zna, a nie coś innego.

800px-saiga-12k-040-02-disassembled_with_digitsAnalogie te ilustrują następującą okoliczność:

  • Proces układania światopoglądowej mozaiki w kierunku „od ogółu do szczegółu” jest sam w sobie bardziej odporny na zakłócenia i bardziej niezawodny niż proces układania mozaiki w kierunku „od szczegółu do ogółu”, co jest uwarunkowane zarówno powszechnymi prawami natury, jak i określonym subiektywizmem ludzi;
  • Proces budowy mozaiki w kierunku od „szczegółu do ogółu” – z uwagi na subiektywne właściwości kultury myślenia jednostki – może być nieskończenie bezskuteczny, w przypadku gdy osobistą kulturę myślenia jednostki cechuje powiedzenie „spoza drzew nie widać lasu”.

d09fd0bed0bbd0bed0b3-d0bbd0b5d181d0b0To stare powiedzenie w swej istocie sugeruje konieczność budowania mozaikowego postrzegania świata w kierunku „od ogółu do szczegółu”. Korzystając z analogii rzeczywistego lasu, najpierw należy zobaczyć las, a dopiero później warto zająć się zbadaniem jego organizacji (struktury): rodzajem występującej w nim gleby i znajdujących się w niej mikroorganizmów, stwierdzeniem gatunków rosnących tu drzew, identyfikacją traw w podszyciu leśnym, ustaleniem stworzeń zamieszkujących las, określeniem proporcji pozostałych gatunków flory i fauny oraz zrozumieniem łańcucha żywieniowego w jego biocenozie itp[4].

Jeśli zaś zajmiemy się tylko poszczególnymi częściami, nie dostrzegając ogółu, który łączy dane szczegóły, to możemy utonąć w ich morzu i nie doprowadzić układania mozaiki (choćby częściowo błędnej) do pomyślnego końca, uzyskując miast tego kalejdoskop, który z nadmiaru szczegółów może się zwyczajnie zaklinować.

Wskutek tego, iż proces budowania mozaiki w kierunku „od ogółu do szczegółu” jest bardziej odporny na zakłócenia i bardziej niezawodny, to mozaikowe postrzeganie świata, opierające się na ten podtyp mozaiki, przedstawia bardziej funkcjonalny model Życia w psychice jednostki niż pozostałe rodzaje postrzegania świata.

Podsumowując wnioski można powiedzieć, że w stosunku do zadania wielowariantowego modelowania biegu wydarzeń w tempie poprzedzającym ich rzeczywiste wystąpienie w Życiu:

  • najmniej funkcjonalne jest kalejdoskopowe postrzeganie świata;
  • mozaikowe postrzeganie świata, rozwijane w kierunku „od szczegółu do ogółu” jest bardziej funkcjonalne niż kalejdoskopowe, jednak pod względem efektywności ustępuje mozaikowemu postrzeganiu światu, kształtowanemu w kierunku „od ogółu do szczegółu”, wskutek przyczyn obiektywnych, a także z powodu subiektywnie słabo wykrywalnych błędów jego nosicieli;
  • najbardziej funkcjonalnym i efektywnym oraz odpornym na zakłócenia oraz zapewniającym zdolność jednostki do skutecznej autodiagnostyki istniejących błędów jest mozaikowe postrzeganie świata, formowane w kierunku „od ogółu do szczegółu”.

Wiedząc o różnicach między trzema wymienionymi typami postrzegania i pojmowania świata, każda osoba po krótkim zastanowieniu się nad swoją działalnością psychiczną jest w stanie określić przynależność własnego światopoglądu do konkretnego typu postrzegania i pojmowania świata.

Wszystko, co powiedziano tu o efektywności postrzegania świata różnych typów, dotyczy także pojmowania świata różnych typów.

mozaWymienione cechy pojmowania i postrzegania świata różnych typów mówią o tym, że właściwa szkoła powinna przyczyniać się do tego, by u dzieci – za pośrednictwem ich twórczych wysiłków – kształtowało się mozaikowe postrzeganie świata, rozwijane w kierunku „od ogółu do szczegółu”.

Z kolei jeśli podejmiemy próbę rozpatrzenia istoty różnic systemów światopoglądowych, dzielących społeczeństwo na trzy nierówne pod względem efektywności kategorie, dowiemy się, że:

  • Dla „wszystkich”, wraz z tzw. „elitą społeczną”, przeznaczone są „kalejdoskopy” jako podstawa osobistego systemu postrzegania świata oraz „mozaiki” o przeważnie wąskim i zawodowo orientowanym charakterze, rozwijane w kierunku „od szczegółu do ogółu”. Zatem mozaika jako podstawa osobistego systemu światopoglądowego dla przedstawicieli tłumu, podporządkowanego korporacji znachorskiej, jest także dostępna, ale tylko w postaci jednego specyficznego typu: najbardziej rozpowszechnionym w historii i wspólnym dla wielu ludzi typem mozaik jest mozaika kształtowana w kierunku „od samego siebie jako centrum Świata do granic Kosmosu”.
  • Jednocześnie przedstawiciele „elity” według struktury ich postrzegania świata w większości nie różnią się od przedstawicieli „pospólstwa”. Różnica między nimi polega na tym, że przedstawiciele „elity” są bardziej poinformowani: tj. ich postrzeganie świata obejmuje szersze spektrum tematyczne i dogłębniejszy stopień detalizowania. Jednak spora wiedza przy nieadekwatnej organizacji postrzegania i pojmowania świata wcale nie gwarantuje im przewagi w zdolności do działania w porównaniu z osobami wiedzącymi mniej, ale dysponującymi bardziej adekwatnym postrzeganiem świata. Właśnie w ten sposób należy rozumieć aforyzm, przypisywany najczęściej Mao Zedongowi: „Będziesz więcej czytał – nie zostaniesz imperatorem”).
  • Dla mniejszości, najbardziej „pełnowładczej” (autokratycznej) w społeczeństwie i reprezentującej korporację znachorską, odtwarzającą się w następstwie pokoleń w każdym kulturowo specyficznym społeczeństwie na w pełni określonym fundamencie moralno-etycznym, przeznaczone są „mozaiki” rozwijane w kierunku „od ogółu do szczegółu” jako najbardziej funkcjonalne narzędzia, zapewniające ich nosicielom przewagę nad pozostałymi członkami społeczeństwa, co się tyczy zdolności do działania z korzyścią dla własnych interesów.
W następnej części omówimy różnice światopoglądowe pod względem zawartości postrzegania i pojmowania świata.

 

Odnośniki:

[1] Pojęcie to jest właściwie sumą wyżej zdefiniowanego postrzegania i pojmowania świata.

[2] Jednocześnie należy mieć świadomość, że usunięcie błędów może być rzeczywiste, jak też iluzoryczne – w zależności od konkretnych zmian dokonywanych w mozaice.

[3] Ogólna nazwa przyrządów, których zadaniem jest prześwietlanie wewnętrznej budowy przedmiotów, którego nie można dokonywać w zwykłym zakresie optycznym (ludzkim wzrokiem). Najbardziej znanymi przykładami introskopu są aparaty rentgenowskie, stosowane w medycynie i technice.

[4] Podobnie jeśli chcemy zrozumieć historię konkretnej epoki dowolnego kraju, należy znać prehistorię tego okresu, problematykę rozwoju społecznego w czasie prehistorycznym oraz polityczne zamiary na przyszłość, cechujące zarówno prehistorię, jak i sam rozpatrywany okres. Na dodatek wszystko to należy rozpatrywać w kontekście światowej historii i wzajemnego oddziaływania ludzkości w różnych regionach z biosferą planety w ogólnych procesach naturalnych.

Jeśli postanowimy studiować tylko faktologię rozpatrywanego okresu, to możemy zbudować koncepcję historii, która nie będzie odpowiadała historycznej rzeczywistości, wskutek tego, iż przyczyny wielu wydarzeń i planów na przyszłość zostaną pominięte lub błędnie przedstawione.

4 myśli w temacie “Funkcjonalność postrzegania i pojmowania świata różnych typów”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s